Omuz Çıkığı: Kliniği, Tanısı, Redüksiyon

Omuz çıkıkları, büyük eklem çıkıkları arasında en sık görülenlerdir ve tüm olguların yaklaşık %50’sini oluşturur.

• Anterior (ön) çıkık: %95–97

• Posterior (arka) çıkık: %2–4

• Inferior (luxatio erecta): %0,5

Epidemiyoloji:

• Yıllık insidans: 23,9 / 100.000 kişi (ABD verileri)

• Erkeklerde: %72, en sık 15–29 yaş arası

• Mekanizma: %60 düşme, %33 spor/eğlence, %50 ev ortamı

Kayıt çalışmalarına göre omuz çıkıklarının üçte ikisi hastanede, dörtte biri acil servise gelmeden önce redükte edilir. Spontan redüksiyon oranı: %0,6

Klinik Anatomi

• Glenoid kavite: Sığ, humerus başının küçük kısmını kapsar

• Glenoid labrum: Fibrokartilajinöz halka, stabilite sağlar

• Alt glenohumeral bağ: Eklem kapsülünün kalın kısmı, anterior çıkıklara direnç

• Rotator manşet kasları: Supraspinatus, infraspinatus, teres minor, subscapularis

• Sinirler: Aksiller sinir en sık etkilenir; deltoid ve teres minoru innerve eder, lateral omuz cildinde duyusal alan sağlar

Hastane Öncesi Yönetim

• Erken redüksiyon: Kas spazmını azaltır ve başarı oranını artırır

• Teknikler: Skapular manipülasyon, Spaso, Stimson, dış rotasyon

• Başarı oranı: %55–95

• Redüksiyon sonrası: Omuz immobilize edilir, hasta acil servise sevk edilir

• Sporcular: Eşlik eden yaralanma yoksa oyuna kenardan devam edebilir

Redüksiyon öncesi mutlaka nörovasküler muayene yapılmalıdır.

Değerlendirme

Anterior çıkıkta tipik bulgular:

• Kol abduksiyon, dış rotasyon ve ekstansiyonda tutulur

• Akromion çıkıntısı belirgin

• Omuz konturu bozulmuş

Nörovasküler muayene:

• Aksiller sinir: Deltoid bölgesinde duyusal kayıp (“omuz rozeti”)

• Genellikle redüksiyon sonrası kendiliğinden iyileşir

Omuz Çıkığı (Shoulder Dislocation)

Görüntüleme

Ön çıkık erişkinlerde %25’inde kırık eşlik eder. 40 yaş üstü, travmatik ilk çıkık, yüksek risk faktörleri taşır.

İlişkili Yaralanmalar

• Hill-Sachs lezyonu: Humerus başının arka-superior impaksiyonu

• Bankart lezyonu: Glenoid labrumun anterior-inferior yırtığı

• Büyük tüberozite kırığı: %10 olguda görülür

Redüksiyon Teknikleri

Ön Omuz Çıkığı

Pediatrik: 10 yaş altı travmatik çıkık nadirdir; ortopedik konsültasyon şart.

Hastanın kendisi: Gonais ve değiştirilmiş Davos teknikleri

Posterior Omuz Çıkığı

• Kol adduksiyon + iç rotasyon, travma, epilepsi veya elektrik çarpması sonrası

• AP görüntüde tanı zor; BT gerekebilir

• Kapalı redüksiyon: Eksenel traksiyon + kol iç rotasyon + gerekirse karşıt traksiyon

Alt Omuz Çıkığı (Luxatio Erecta)

• Kol aşırı abdüksiyonda zorlanır, hasta kolunu başının üzerinde tutar

• Nörovasküler ve rotator manşet yaralanmaları sık (%10 aksiller arter)

• Kapalı redüksiyon: Nazik eksenel çekiş + karşıt çekiş + kol yavaşça adduksiyona getirilir

• Başarısız olursa: Ön çıkığa çevirip standart redüksiyon uygulanır

Özet

• Redüksiyon öncesi ve sonrası nörovasküler muayene şart

• Aşırı zorlamadan kaçınılmalı

• Başarısız veya komplike vakalar ortopedik konsültasyon gerektirir.

Kaynakça

1. Dr. Murat Demirel – Omuz çıkığı tedavisi ve klinik yönetimi.

2. Acilci.net – Omuz çıkığı redüksiyon teknikleri ve traksiyonsuz yöntemler.

3. Ortopedi İstanbul – Omuz çıkığı tanısı ve tedavisi.

4. MSM Klinik – Omuz çıkığı tedavisi ve rehabilitasyonu.

5. Acil Çalışanları – Anterior omuz çıkığı redüksiyonu ve Milch yöntemi.

6. Spaso Yöntemi – Omuz çıkığı redüksiyonunda Spaso tekniği.

7. Anadolu Ajansı – Tekrarlayan omuz çıkıkları ve artroskopik tedavi yöntemleri.

8. Atüder – Acil serviste omuz çıkığı yönetimi ve görüntüleme yöntemleri.

Sık Sorulan Sorular (SSS) – Omuz ve Dirsek Kırıkları ile Epikondilit

1. Omuz çıkığı nedir ve anterior, posterior ile inferior (luxatio erecta) tipleri nelerdir?

Omuz çıkığı, humerus başının glenoid kaviteden çıkması durumudur. En sık görülen tipler:

• Anterior (ön) çıkık: %95–97

• Posterior (arka) çıkık: %2–4

• Inferior / Luxatio erecta: %0,5

2. Omuz çıkığında hangi belirtiler görülür?

• Anterior çıkıkta: Kol abduksiyon ve dış rotasyonda tutulur, akromion çıkıntısı belirgindir ve omuz konturu bozulur.

• Posterior çıkıkta: Kol adduksiyon ve iç rotasyonda tutulur, epilepsi veya elektrik çarpması sonrası görülebilir.

• Inferior çıkıkta: Hasta kolunu başının üzerinde tutar, nörovasküler ve rotator manşet yaralanmaları sık görülür.

3. Omuz çıkığında hangi nörovasküler muayeneler yapılmalıdır?

• Aksiller sinir: Deltoid kas gücü ve lateral omuz duyusu değerlendirilir.

• Posterior veya inferior çıkıklarda suprakapular sinir ve aksiller arter yaralanma riski göz önünde bulundurulur.

4. Omuz çıkığı redüksiyonunda hangi teknikler uygulanır?

• Skapular manipülasyon ile inferior-medial manipülasyon

• Dış rotasyon yöntemi ile dirsek 90° bükülü iken kol dış rotasyona getirilir

• Milch, Stimson, Spaso, Cunningham, Davos, Nicola teknikleri

• İnferior çıkık (luxatio erecta): Nazik eksenel çekiş ve karşıt çekiş ile kol yavaşça adduksiyona getirilir

5. Monteggia kırığı nedir ve Bado sınıflaması nasıl yapılır?

Monteggia kırığı, proksimal ulna kırığı ile radyal baş çıkığı kombinasyonudur.

• Bado Tip I: Anterior radyal baş çıkığı

• Bado Tip II: Posterior radyal baş çıkığı

• Bado Tip III: Lateral/anterolateral radyal baş çıkığı (çocuklarda sık)

• Bado Tip IV: Radius ve ulna kırığı ile anterior çıkık (kompleks)

6. Olekranon kırığı nedir ve Mayo sınıflaması nasıl yapılır?

Olekranon kırığı, dirsek arkasında, triseps kasının tutunma yerinde oluşan kırıklardır.

• Mayo Tip I: Yer değiştirmemiş, stabil → konservatif tedavi

• Mayo Tip II: Yer değiştirmiş, stabil → genellikle cerrahi

• Mayo Tip III: Yer değiştirmiş, parçalanmış, instabil → cerrahi

7. Epikondilit nedir ve lateral (tenisçi dirseği) ile medial (golfçü dirseği) türleri arasındaki farklar nelerdir?

• Lateral epikondilit: Tekrarlayan bilek ekstansiyon hareketleri ve kavrama ile lateral dirsek ağrısı, grip güç kaybı

• Medial epikondilit: Tekrarlayan bilek fleksiyon ve pronasyon hareketleri ile medial dirsek ağrısı ve kavrama güç kaybı

8. Travma sonrası omuz veya dirsek kırığında acil değerlendirme adımları nelerdir?

1. Nörovasküler muayene: Sinir ve damar fonksiyonları kontrol edilir

2. Radyografi: AP + lateral veya özel projeksiyonlar

3. Analjezi ve sedasyon: Gerekirse uygulanır

4. Redüksiyon ve immobilizasyon: Uygun teknikle yapılır

5. Ortopedi konsültasyonu: Kompleks kırıklarda şart

9. Omuz çıkığı, dirsek kırığı veya epikondilit sonrası spora veya işe dönüş süresi ne kadardır?

• Hafif aktiviteler: 6–8 hafta

• Tam güç gerektiren sporlar: 3–6 ay (yaralanma tipi ve tedaviye göre)